Hằng năm cứ đến ngày rằm tháng tám âm lịch, khi mà vầng trăng tròn nhất trong năm vành vạnh chiếu sáng lộng lẫy xuống thế gian thì ở Hội An, cũng như khắp nơi ở Việt Nam và nhiều nước Đông Nam châu Á, người ta đều náo nức tổ chức này lễ Trung thu hay lễ hội Trung thu.

Ở Hội An, vào ngày 14, 15 tháng tám âm lịch, khắp các làng trên xóm dưới, từ khối phố đến thôn quê không khí lễ hội đều diễn ra sôi nổi với nhiều hình thức hoạt đọng văn hoá truyền thống như: việc lo lễ bái trời đất, gia tiên, tục bày mâm cổ thưởng trăng, múa lân/sư/rồng, rước đèn; ca nhạc; tham gia các hội thi (lồng đèn, thả diều, trưng bày mâm cỗ, trang trí…)

II. Khả năng tiếp cận:

- Khu phố cổ Hội An, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam.

- Loại đường giao thông: đường nhựa.

- Phương tiện lớn nhất có thể đến: xe 50 chỗ ( có chỗ đậu xe ngoài khu vực phố cổ. Trong khu vực phố cỗ, vào các ngày lễ hội đêm rằm, bắt đầu từ 19h chỉ được đi bộ, cấm tất cả các phương tiện giao thông).

III. Thời gian:

Lễ hội được tổ chức vào các ngày 14,15 tháng tám âm lịch.

IV. Không gian:

Khu phố cổ HộiAn, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam.

V. Ý nghĩa của lễ hội:

Tết Trung thu tổ chức cái tiết giữa thu. Theo quan niệm cổ học phương Đông, vào những ngày rằm tháng tám là ngày mặt trời rọi tương đối thẳng vào mặt trăng nên mặt trăng nhận được nhiều ánh sáng hơn cả và trong ngũ hành (kim, mộc, thủy, hoả, thổ) trăng là thuỷ, thuỷ quyết định nghề nông.

Vì thế ngày nay, người ta có thể quan sát màu sắc của trăng để tiên đoán mùa màng, thời tiết (trăng vàng được mùa tơ tằm, trăng xanh lục hạn hán, bão lụt, mất mùa, trăng màu da cam nước thịnh trị thái bình…) nên trong dân gian có câu: “ Muốn ăn lúa tháng năm, thì trông trăng tháng tám” nghĩa là vào ngày rằm tháng tám người ta có thể vừa trông trăng thưởng nguyệt mà vừa đoán được vận mệnh quốc gia, dự báo được thời tiết, mưa nắng, mùa màng; đặc biệt dưới ánh trăng huyền diệu còn gợi nguồn cảm hứng thi ca, biểu hiện mối giao cảm hài hoà giữa con người với thiên nhiên.

Cội nguồn của lễ tiết này, dù được cắt nghĩa với nhiều sự tích khác nhau nhưng tựu Trung vẫn hàm chứa nội dung dấu vết của nghi lễ hội mùa, về sự sinh sôi nảy nở và cầu cho “Quốc thái dân an, phong điền vũ thuận”. Chính vì thế lễ tiết Trung thu lúc đầu chỉ của người lớn, nhưng lâu dần cho đến nay đã trở thành lễ hội cho trẻ em. Toàn xã hội, mọi người lớn, bậc cha mẹ, ông bà đều phải quan tâm, chăm lo tết này cho con trẻ.

Giá trị đặc trưng của lễ hội Trung thu ở Hội An ngày nay chính là ở chỗ nó được hình thành trên cơ sở truyền thống văn hoá bản địa – Việt Nam có sự giao lưu văn hoá của Trung Hoa – Nhật Bản và được bảo tồn khá nguyên vẹn các yếu tố tích cực có bổ sung với các hoạt động văn hoá truyền thống và hiện đại một cách hài hoà, thích ứng, vừa tạo nên được sự phong phú, đa dạng, sôi động, hấp dẫn thế hệ trẻ, nhưng vẫn giữ được đậm đà những nét văn hoá truyền thống đặc trưng của Hội An.

Và ngày nay, lễ hội Trung thu ở Hội An đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hoá với nhiều hình thức độc đáo; nó gắn bó thắm thiết trong đời sống dân cư, không thể thiếu được trong dịp “trăng rằm tháng tám”, nhất là đối với lớp trẻ. Đồng thời đang là sản phẩm du lịch, thu hút nhiều khách tham quan và nghiên cứu.

VI. Các hoạt động diễn ra trong lễ hội:

1. Chuẩn bị: Để đón rằm tháng tám, vui tết Trung thu, người ta đã phải mất nhiều thời gian chuẩn bị trước đó vài ngày, có những việc cả tháng.

Tại các gia đình, phải quét dọn bàn thờ gia tiên, trang trí nhà cửa và nhất là phải cố công làm hoặc sắm cho được chiếc lồng đèn theo ý mình để treo trước nhà hoặc đặt tại một vị trí trân trọng nhất. Trong gia đình vất vả nhất là các bà mẹ, các cô gái, ngoài việc phải lo mâm lễ vật xôi, chè, bánh…để cúng ông bà, gia tiên còn phải chọn lựa một đề tài trưng bày mâm cỗ Trung thu, nhưng dù là có đề tài gì chăng nữa thì mâm cỗ cũng phải có các loại bánh nướng, bánh dẻo hình tròn, có nhiều cỡ tượng trưng cho mặt trăng, các loại bánh cùng với hoa, trái cây tạo nên những sắc màu như đỏ ,trắng, vàng…sặc sỡ. Các cô gái còn đua nhau cắt gọt các loại trái cây, thực phẩm, nặn bột tạo thành nhiều loại hoa, nhiều loài vật gần gũi với con người. Đặc biệt, có người còn làm những con vật: chó bông, sư tử, lân…bằng những múi bưởi bóc ra (tép bưởi làm lồn thú…) trông rất đẹp và ngộ nghĩnh.

Tại các di tích đình, chùa, lăng, miếu…từ làng xã đến thôn xóm, ấp…cũng đều được quét dọn sạch sẽ, trưng bày, trang trí khang trang, lễ vật đầy đủ sẵn sàng cho nghi lễ vào tối 14 âm lịch.

Tại nhà của các nghệ nhân, thợ làm bánh, làm lồng đèn, làm lân – ông địa – trống, diều, đồ chơi bằng giấy…công việc diễn ra sôi nổi, tấp nập cả tháng trời. Ai cũng muốn tạo ra những sản phẩm được bày bán phong phú, hấp dẫn, gây “bắt mắt” các khách hàng tý hon.

2. Lễ hội rằm Trung thu: Lễ hội rằm Trung thu diễn ra trong hai ngày 14 và 15 tháng tám âm lịch nhưng đỉnh điểm là ngày 14 với “đêm hội trăng rằm”

Tại các gia đình: Người lớn làm lễ cúng thần linh, gia tiên, bày cỗ trông trăng, uống trà, ăn bánh, ngắm trăng, đoán thời tiết mùa màng. Các bà mẹ, các cô gái thì bận rộn với việc bày biện mâm lễ cúng gia tiên và đặc biệt đua tài khéo tay bày cỗ Trung thu cho khách xem, sau đó phá cỗ.

Trên đường phố: Vào đêm rằm, trên các đường phố cổ, khi trăng lên, điện tắt, đèn lồng các loại đủ sắc màu treo ở trước các nhà được thắp sáng. Lúc này phố không nghe tiếng động cơ xe máy, không thấy người đi xe, chỉ toàn người đi bộ, thuyền hoa sân khấu nổi tưng bừng hội hoa đăng trên sông Hoài. Các đoàn múa rồng – lân/sư, hoá trang các dân tộc Việt – Hoa – Nhật và dòng người tham gia hội Trung thu…nối từ chùa Cầu xuống hội quán Triều Châu dài không dứt.

Các em bé luôn hồn nhiên vui chơi, nhảy tung tăng trên hè phố với chiếc đèn lồng hay đồ chơi trên tay, hoặc say sưa với các trò chơi dân gian, hoặc len vào những đám hát múa mừng Trung thu…Tiếng trống múa lân rộn ràng, tiếng cười vui hồn nhiên của trẻ thơ, giữa không gian lung linh đủ sắc màu của các loại đèn lồng…Tất cả hòa quyện, cứ trôi đi trôi đi trên các trục đường phố cổ Hội An…đã tạo nên cái sắc thái, không khí riêng có độc đáo của đêm Trung thu ở phố cổ Hội An.

Nguồn: vannghedanang.org